Koroner kalp hastalığı nedir?
Kalbin kasılmasını sağlayan myokard adı verilen kas tabakasının beslenmesi (oksijenlenmesi) “koroner” denen (kalbe özel) damarlar vasıtasıyla gerçekleştirilir.
Özellikle hayvansal gıdalarda bulunan ve fazla miktarda alındığında damar iç yüzeyine yapışan ‘kolesterol’ isimli yağ türü,normalde esnek olan damarlarımızın esnekliğini azaltır ve damar duvarlarında birikerek damar boşluğunu daraltır.Damar duvarındaki bu sertleşme veya damarın tıkanması durumuna ‘ateroskleroz’ denir.
Miyokard infarktüsü (kalp krizi) ile sonuçlanan koroner kalp hastalığı Türk Toplumu’ndaki başlıca ölüm nedenidir ve dünya çapındaki tıbbi deneyimlere bakılarak; Türkiye geliştikçe kalp hastalıkları görülme sıklığının da artmaya devam edeceği öngörülebilir. Türk Toplumu’nun çeşitli katmanları özellikle daha varlıklı olan şehirliler,son derece zarar verici ve damar tıkanıklığı görülme sıklığında artışa yol açan yaşam biçimlerine sahiptirler. Bunlar :
Koroner kalp hastalığı için risk faktörü olduğu kanıtlanmış yüksek kan kolesterol düzeyleri ve bazı plazma proteinlerindeki değişiklikler,genellikle doymuş yağdan ve kolesterolden zengin beslenme tarzının,normal vücut ağırlığını ürdürememenin,egzersiz azlığının ve sigara içiminin sonuçlarıdır. Sağlıklı kalp yaşam biçimlerini anlamak ve özendirmek, kan kolesterolü yüksek ve diğer kalp hastalığı risk faktörlerine sahip hastaları agresif bir şekilde tedaviye almak; kalp damar hastalıklarının daha fazla artmasının önlenmesinde esastır.
Aterogenez ve erken kalp hastalığı gelişiminden sorumlu faktörler
Ateroskleroz; kritik organları (kalp, beyin, kollar ve bacaklar) besleyen kan akımında yetersizliğe neden olan bir hastalık sürecidir. Damar çapının daralmasına neden olan,damar duvarında lipid (yağ )birikimi ve hücresel reaksiyon olaylarıdır. Damar çapındaki daralmalar, oksijen ve besin maddelerinin sağlanmasında azalma ile sonuçlanır. Sonuçta iskemi (dokunun kanlanamaması) ve infarktüs gelişir. Ateroskleroz hakkında akılda tutulması gerekli noktalar;
Damar duvarında biriken kolesterol kandan gelir.
Kolesterol özel taşıyıcı proteinlerle taşınır.(lipoproteinler )
Bazı lipoproteinler kolesterolü damar duvarına taşıma eğilimindedir.
Bazı lipoproteinler kolesterolü alarak damar duvarı dışına taşıyabilir (HDL).
Kalp damar hastalığının kritik olayı,damar çapındaki daralma (ateroskleroz ) ile birlikte tromboz (pıhtılaşma) gelişimidir.
Koroner kalp hastalığı A.B.D ve Türkiye’de başlıca ölüm nedenidir (yaklaşık tüm erişkin ölümlerinin % 45 i ).
Vakaların çoğu önlenebilir (birçok risk faktörü değiştirilebilir ).
Ateroskleroz risk faktörleri
- Yüksek kan kolesterolü: Kan kolesterolünde yükselme, Koroner kalp hastalığı riskinde artışa neden olur. Doymuş yağ ve kolesterolden zengin diyet kan kolesterolünü yükseltir. Doymuş yağlar;kırmızı ette (dana,kuzu ) ve süt ürünlerinde (peynir,tereyağı ) bulunan yağlardır. Doymamış yağlar ise kan kolesterol düzeyini düşürürler, bitkisel yağlarda bulunurlar. Tekli doymamış (zeytinyağı ),çoklu doymamış (ayçiçek,mısır yağı).
Yapılan hayvan deneyleri göstermiştir ki;doymuş yağ ve kolesterolden zengin besleme ile her tür hayvanda ateroskleroz oluşturulabilir.
Yapılan çeşitli çalışmalar,yüksek kolesterol düzeyleri düşürüldüğünde,Koroner kalp hastalığı riskinin azaldığını göstermiştir. - Sigara kullanımı : Damar duvarı hasarı, pıhtılaşmada artış, HDL kolesterolü düşürmesi sigaranın etkilerindendir. İçilen sigara sayısı ile orantılı olarak koroner kalp hastalığı riski artmaktadır. Günlük 4 adet sigara içimi de,sigara dumanına maruz kalmak da riski artırır. Sigaranın kesilmesi koroner kalp hastalığı riskini % 65 azaltmaktadır.
- Hipertansiyon : 140/90 mmHg değerinden yüksek kan basıncı,damar duvarı hasarına neden olur.
- Düşük HDL kolesterol : 35 mg/dl altındaki değerler;kolesterolün damar duvarından çıkışında azalmaya neden olur. HDL’nin görevinin kolesterolü aşırı miktarlarda bulunduğu hücrelerden alarak,atılması için karaciğere taşımak şeklinde olduğu düşünülmektedir. Türkler, A.B.D., Avrupa ve bazı Asya ülkelerinde görülen düzeyden 10-15 mg/dl daha az HDL kolesterolüne sahiptir. Türkiye’deki düşük HDL kolesterolü, büyük oranda genetik gibi gözükmektedir. HDL kolesterolün düşük olmasına neden olan çevresel ve metabolik faktörler ise; sigara, fizik aktivite yokluğu, obezite ve aşırı trigliserid alımına sebep olan diyettir.
- Kalp hastalığı aile öyküsü :Erkeklerde 55,kadınlarda 65 yaşından önce koroner kalp hastalığı
- Erkek cins
- Diabetes mellitus (Şeker hastalığı ) :Diyabet kardiyovasküler hastalık riskini,diğer Koroner kalp hastalığı riski ne olursa olsun,diyabetik olmayan bireylere oranla 7 kat artırmaktadır.Diabetik hastaların üçte ikisi bir kardiyovasküler hastalık olayından ölürler.
- Diğer : Obezite,stres,fizik aktivite azlığı,oral kontraseptif kullanımı
Sağlıklı Kalp Önerileri
Türkiye gelişmeye devam ettikçe, insanlarının daha fazla doymuş yağlardan zengin (et ve tam yağlı süt ürünleri) tüketmesi sonucu, kolesterol düzeylerinin de artması muhtemeldir. Bu durum genetik olarak HDL düşüklüğü varlığında özellikle tehlikelidir.
Allerjik Hastaliklar
Kalp ve Dolaşım Hastalıkları